شبکه معالم اداره کل آموزش دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی
به گزارش شبکه معالم دکتر بلال شاکری، عضو هیئت علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی ره در «کنگره علمی بینالمللی سیدمجاهد و آثار علمی او» در کربلای معلا به ارائه مقاله خود با عنوان بررسی و تحلیل دیدگاههای اصولی سیدمجاهد در کتب شیخ انصاری پرداخت.
به گفته وی: شیخ مرتضی انصاری، به عنوان یکی از برجستهترین اصولیان شیعه، در آثار خود توجه ویژهای به آراء استادش سیدمجاهد داشته است. سیدمجاهد، صاحب آثاری چون «مفاتیح الاصول» و «المناهل»، نقشی محوری در انتقال و تنقیح دیدگاههای اصولی پیشینیان ایفا کرده است.
وی افزود: این پژوهش با روش تحلیلی ـ توصیفی انجام شد و به بررسی میزان، گونهها و دقت استفاده شیخ انصاری از دیدگاههای سیدمجاهد در دو کتاب اصولی «فرائد الاصول» و «مطارح الانظار» پرداخت.
شاکری با اشاره به یافتههای اصلی پژوهش اظهار داشت: شیخ انصاری در قریب به شصت مورد مستقل به دیدگاههای سیدمجاهد استناد کرده است. این حجم از ارجاع، نشاندهنده تأثیرپذیری عمیق و نظاممند او از استاد خویش است. این ارجاعات تقریباً تمام مباحث اصلی علم اصول، از مباحث مقدماتی و الفاظ تا حجج، اصول عملیه و تعادل و تراجیح را شامل میشود.
وی در تبیین گونههای استفاده شیخ انصاری از آراء سیدمجاهد گفت: شیخ گاه برای تأیید نظر خود، گاه برای نقد و گاه برای تکمیل و تفصیلبخشی به مباحث، از دیدگاههای سیدمجاهد استفاده کرده است. همچنین در موارد متعددی، شیخ انصاری برای انتساب آراء به اصولیان پیشین مانند علامه حلی، محقق کاظمی و فاضل سبزواری، به نقل سیدمجاهد اکتفا کرده و به منابع اصلی مراجعه نکرده است.
این پژوهشگر حوزه علمیه با اشاره به نقد و بررسی دقت نقلها تصریح کرد: اگرچه شیخ انصاری معمولاً در نقل مطالب دقت بالایی دارد، اما در مواجهه با آراء سیدمجاهد مواردی از تسامح، گزینشگری غیرشفاف یا تقلیل دیدگاههای مفصل استاد به گزارههای مختصر مشاهده میشود. برای نمونه، در بحث «صحیح و اعم»، شیخ تنها یکی از اشکالات سیدمجاهد بر دلیل تبادر را نقل کرده، در حالی که سیدمجاهد اشکالات بیشتری را مطرح کرده بود.
وی ادامه داد: در مسئله دخالت زمان در موضوعله «مشتق»، دیدگاهی از سوی شیخ به سیدمجاهد نسبت داده شده است که با تصریحات سیدمجاهد در «مفاتیح الاصول» مبنی بر عدم دخالت زمان در مشتق ناسازگار است. همچنین در نقل دیدگاه محقق کاظمی درباره حجیت ظنون، آنچه شیخ انصاری از قول سیدمجاهد آورده، با متن اصلی کلام محقق کاظمی تفاوت دارد.
شاکری با اشاره به خطاهای ناشی از اعتماد به نقل واسطهای گفت: در چند مورد، شیخ انصاری به دلیل اعتماد به نقل سیدمجاهد از دیگران، دچار اشتباه در انتساب شده است. برای مثال، در بحث حجیت قول لغوی، اجماعی که سیدمجاهد از استاد خود نقل کرده بود، از سوی شیخ به اشتباه به سیدمرتضی نسبت داده شد.
وی در پایان تأکید کرد: بر اساس یافتههای این پژوهش، به محققان توصیه میشود در مطالعات اصولی، حتی هنگام استفاده از نقلقولهای بزرگان، در صورت امکان به منابع اصلی و دستاول مراجعه کنند تا از تسامحها یا اشتباهات احتمالی در انتقال مفاهیم جلوگیری شود.
